Πήραμε τα δρεπάνια, τη βίκα για το νερό, τα καπέλα, τα μαντήλια, το σακούλι με το φαγητό, την κουρελού, ακόμα,  τη νάκα με το μωρό(μια κούκλα) και το   Την  Δευτέρα 30 Ιουνίου 2014, όσοι παραβρέθηκαν στο θέρισμα του σιταριού, που είχε σπείρει στο χτήμα της η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Κασταναίων και Πολυσταραίων,  για τις Πολιτιστικές ανάγκες του Συλλόγου, έζησαν μια ξεχασμένη εμπειρία οι ηλικιωμένοι και μια πρωτόγνωρη εμπειρία οι νέοι και τα παιδιά, τα οποία ενθουσιάστηκαν. Βέβαια η συμμετοχή ήταν μικρή, ίσως, γιατί αναβλήθηκε η ημερομηνία, λόγο της κηδείας του αλησμόνητου, αγαπημένου και δραστήριου μέλους του Συλλόγου μας Παναγιώτη Καρανικολόπουλου του Σπυρίδωνος, που έφυγε από τη ζωή ξαφνικά στις 24 Ιουνίου 2014 σε ηλικία 65 ετών.     

άλογο. Κρεμάσαμε το σακούλι, το μωρό και τη βίκα σε ένα δέντρο, δέσαμε το άλογο σε ένα άλλο, κάναμε το σταυρό μας και αρχίσαμε το θέρισμα, όπως παλιά.

 Αρχίσαμε όλοι από την ίδια πλευρά, πήραμε τον ΄οργο ή έργο , όπως το έλεγαν στην περιοχή μας, φτιάξαμε  χερόβολα, δεματικά, δεμάτια ( Λιμάρια), τριάδες και θημωνιά.

Τα παλιά χρόνια

      {   Ο θερισμός ήταν σωστό πανηγύρι.  Στο θέρο συμμετείχαν όλα τα μέλη της οικογένειας. Ακόμα και τα μικρά παιδιά, τα οποία κουβαλούσαν νερό, εργαλεία και μάζευαν τα στάχυα, που έμεναν πίσω.

        Μάλιστα οι γυναίκες, που είχαν μωρά,  τα  φορτώνονταν στην πλάτη τους και θέριζαν ή τα έβαζαν στη νάκα ή έβαζαν ανάποδα το σαμάρι και τα έβαζαν μέσα. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν ήταν τα δρεπάνια και η παλαμαριά ( ένα ξύλινο γάντι, για να πιάνουν πολλές καλαμιές).

      Τα σιτάρια τα θέριζαν Ιούνιο με αρχές Ιουλίου. Ο γεωργός, όπως στη σπορά χώριζε

το χωράφι σε σποριές, κατά τον ίδιο τρόπο στο θέρο το χώριζε σε “όργους”,των οποίων το μέγεθος καθοριζόταν από τον νοικοκύρη, ανάλογα με τα χέρια που είχε στη διάθεση του. Αν είχε πολλά ο όργος θα ήταν μεγάλος και αντίθετα.

        Οι θεριστάδες ξεκινούσαν νωρίς το πρωί  (4.30 με 5) η ώρα άφηναν  το κάρο ή  τα ζώα άλογα και γαϊδούρια σε μιαν άκρη του χωραφιού και έπαιρναν τα δρεπάνια και τις βτσέλες ή τις βίκες με το νερό, το σακούλι με το φαγητό, για να αρχίσουν το θερισμό. Πριν ξεκινήσουν έκαναν το σταυρό τους , για να έχουν καλή σοδειά.

        Γυναίκες και άντρες άρχιζαν από την ίδια μεριά του χωραφιού, παίρνοντας μπροστά τους ένα όργο, δηλαδή μια συγκεκριμένη έκταση, όση έπιαναν τα χέρια τους.Έπιαναν  με το χέρι μερικά στάχυα δυο παλάμες περίπου πάνω από τη γη και κρατώντας το δρεπάνι (ένα σιδερένιο εργαλείο σχήματος μισοφέγγαρου με ξύλινη  λαβή) με το άλλο τα έκοβαν.

        Η ποσότητα αυτή λεγόταν χερόβολο, όσα στάχυα δηλαδή κρατούσαν στο χέρι τους.

      Άφηναν κατάχαμα τα χερόβολα , τα συγκέντρωναν σε δρομιά και όταν τέλειωνε ο όργος τις έδεναν σε δεμάτια. Τέσσερα χερόβολα αποτελούσαν το δεμάτι ( λιμάρια). Για να δέσουν  τα  δεμάτια χρησιμοποιούσαν τα διματικά, δηλαδή στάχυα που τα έδεναν μεταξύ τους νωρίς το πρωί, που ήταν υγρά και μαλακά για να μην κόβονται. Μετά θέριζαν το  δεύτερο , τον τρίτο όργο μέχρι να τελειώσει όλο τα χωράφι. Έδεναν όλα τα δεμάτια και τα τοποθετούσαν ανά τρια όρθια, έκαναν έτσι τις τριάρες.

       Όταν οι γεωργοί θέριζαν όλα τα χωράφια τους και έφταναν στο τελευταίο, άφηναν, σύμφωνα με το έθιμο, λίγα στάχυα αθέριστα για να τα ρίξουν στο δράκο, όπως έλεγαν. Σύμφωνα με αυτό το έθιμο οι θεριστάδες έκοβαν και αυτά τα στάχυα και τα πετούσαν προς τα πίσω  μαζί με το δρεπάνι τους. Κι αν το δρεπάνι έπεφτε ( βολικά) είχε δηλαδή φόρα προς τα δεξιά, χαίρονταν και έλεγαν πως την επόμενη χρονιά θα ήταν γεροί, για να ξαναθερίσουν. Κι αν έπεφτε ανάποδα ή κάρφωνε στη γη, έλεγαν ότι θα πάθαιναν κάτι κακό και τον επόμενο χρόνο δε θα ήταν σε θέση  να ξαναθερίσουν.  Οι γεωργοί όμως που δεν πίστευαν στις προλήψεις αυτές ή που έπαιρναν αισιόδοξα την ένδειξη αυτοί του δράκου.

        Τα δεμάτια οι γεωργοί τα φόρτωναν ανά έξι συνήθως σε κάθε ζώο ή τα φόρτωναν στο κάρο και τα μετέφεραν στο αλώνι τους, όπου τα συγκέντρωναν σε μεγάλες θημωνιές. Μόλις συγκέντρωναν τα δεμάτια όλων των χωραφιών, σύμφωνα με ένα παλιό έθιμο, κατασκεύαζαν έναν σταυρό από στάχυα και τον τοποθετούσαν στην κορυφή της θημωνιάς, για να τους έχει τάχα ο Θεός γερούς και του χρόνου και να τους δώσει τέτοια ή και ακόμα μεγαλύτερη θημωνιά.

       Για να ξαποστάσουν έφτιαχναν ένα πρόχειρο κατασκεύασμα δίπλα στο κάρο το τσιαντάρι με τέσσερα χάλκια ( στηρίγματα). Άπλωναν ένα τσόλι, ένα υφαντό, που η μια άκρη ήταν δεμένη στα χάλκια και η άλλη στο κάρο η κάθονταν κάτω από ένα πουρνάρι. Άπλωναν στο χώμα μια κουρελού και κάθονταν στη σκιά. Οι γυναίκες έβγαζαν το φαγητό από το πινιάτι, έπιναν νερό από τις βτσέλες ή τα λαϊνια (βίκες) και έπαιρναν μια ανάσα για να συνεχίσουν την κοπιαστική τους εργασία. Γιατί, εκτός από την κούραση που προκαλούσε το συνεχές σκύψιμο, είχαν να αντιμετωπίσουν και την αβάσταχτη ζέστη, που γινόταν ανυπόφορη καθώς ο ήλιος ανέβαινε ψηλά. Για να προφυλαχτούν φορούσαν γυναίκες και άντρες, κάτω από τα ψάθινα καπέλα, άσπρα μαντίλια.

   Το   σιτάρι είναι  το σημαντικότερο από τα δημητριακά και το πιο διαδεδομένο σε όλο τον κόσμο. Είναι το αρχαιότερο από τα φυτά. Πότε καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά και ποια είναι η άγρια του μορφή δεν είναι απόλυτα γνωστό. Οι κινέζοι  θεωρούσαν το σιτάρι δώρο του ουρανού. Μνημεία αρχαιότατα στην  Αίγυπτο παρουσιάζουν το σιτάρι γνωστό πριν από τους ποιμένες βασιλείς και το θεωρούν δώρο της θεάς Ίσιδας.  Οι αρχαίοι έλληνες θεωρούν ότι η θεά Δήμητρα δίδαξε την καλλιέργεια του σιταριού στον ελευσίνιο Τριπτόλεμο.

  Στην Ελλάδα η καλλιέργεια των σιτηρών εμφανίζεται την 7^η χιλιετία Πχ. Το σκάψιμο , η σπορά και οι άλλες γεωργικές εργασίες γίνονται με αυτοσχέδια εργαλεία. Προκαλούν εντύπωση  οι προϊστορικές παραστάσεις  γεωργικών  εργαλείων.   Ένα αλέτρι εκείνης της εποχής δεν διαφέρει πολύ  από ένα παραδοσιακό αντίστοιχο της Θεσσαλίας του 19^ου αιώνα. Οι αλλαγές για την τελειοποίηση των εργαλείων ήρθαν τον 20^ο αιώνα. Στην αρχή έσερναν τα αλέτρια οι άνθρωποι , οι οποίοι αντικαταστάθηκαν με τα ζώα και τα ζώα με τα τρακτέρ.            

   Τη δεκαετία του 30 για  να καλλιεργήσει κάποιος 1300 στρέμματα ρειαζόταν 12 εργάτες όλο το χρόνο, 12 άλογα και 6 βόδια. Σήμερα ένας εργάτης είναι αρκετός. Την επανάσταση την έφερε το τρακτέρ.

     Η ονομασία του προέρχεται από το λατινικό truhere(=τραβάω). Εμφανίσθηκε το 1850 βασισμένο στην ατμοκίνηση. Το 1892 στην Αϊόβα των Η.Π.Α κατασκευάστηκε το πρώτο τρακτέρ που λειτουργούσε με γκαζολίνη. Τη δεκαετία του 1910 κέρδισε έδαφος αφού μειώθηκε ο όγκος τους.

Στην Ελλάδα το πρώτο τρακτέρ εμφανίζεται το 1924.

Όμως τη δεκαετία του 80 ουσιαστικά η Ελλάδα εισάγει τρακτέρ.    

       Τη δεκαετία του ‘70 έκανε την εμφάνισή της μία αλωνιστική μηχανή, η πατόζα, όπως  την αποκαλούσαν, η οποία δεν ήταν αυτοκινούμενη, αλλά σταθερή σε ένα σημείο. Οι γεωργοί μετέφεραν  τα δεμάτια στο σημερινό γήπεδο. Εκεί ήταν και η μηχανή η οποία αλώνιζε. Έριχναν  τα δεμάτια μέσα στη μηχανή και από ένα σημείο έβγαινε το σιτάρι και από ένα άλλο το άχυρο. Αυτό ξεκούρασε αρκετά τους γεωργούς, αλλά η μεταφορά των δεματιών από τα χωράφια δεν ήταν μόνο κουραστική αλλά έπρεπε να έχουν και πολλά μουλάρια.  

      Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε η πρώτη αυτοκινούμενη θεριζοαλωνιστική μηχανή, η οποία θέριζε και αλώνιζε. Οι σημερινές μηχανές.}

Σήμερα, που οι μηχανές παρέχουν πολλές ευκολίες στους γεωργούς, αφού διαθέτουν και κλιματισμό για τις μεγάλες ζέστες του καλοκαιριού, δυστυχώς η καλλιέργεια των δημητριακών έχει εκλείψει  ακόμα και στο μεγαλύτερο σιτοβολώνα της Ελλάδας το Θεσσαλικό κάμπο και όλα αυτά θα μείνουν στην ιστορία. Τα νέα παιδιά δεν γνωρίζουν πως γίνεται το ψωμί.

Για το λόγο αυτό ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κασταναίων και Πολυσταραίων στην εκδήλωση « Από το σπόρο στο …….ψωμί», που θα κάνει στις 3 Αυγούστου 2014, θα προσπαθήσει να φέρει μικρούς και μεγάλους  σε μια αλλοτινή εποχή. Μια δύσκολη εποχή με πολλές στερήσεις και πολλά βάσανα, αλλά με αγάπη, ανθρωπιά και ελπίδα για το μέλλον, που σήμερα έχει χαθεί από τους νέους μας.

Η Πρόεδρος

Του Πολιτιστικού Συλλόγου Κασταναίων και Πολυσταραίων

Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός.

Σοφία Ζέρβα